Cách nấu cơm niêu bằng than dẻo thơm, cháy giòn đúng điệu

Nấu cơm niêu bằng than là cả một nghệ thuật, một hành trình tìm về hương vị mộc mạc, đậm đà của ẩm thực Việt xưa. Không chỉ là một món ăn, cơm niêu còn là ký ức về những bữa cơm gia đình quây quần bên bếp lửa hồng. Bài viết này của cholaithieu.com sẽ hướng dẫn bạn chi tiết cách nấu cơm niêu bằng than để có được thành phẩm hạt cơm dẻo thơm, bung nở đều và đặc biệt là lớp cháy vàng ươm, giòn rụm mà không hề bị khê đắng.

Tóm tắt 7 bước nấu cơm niêu bằng than chuẩn nhất

Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Ghẹ Rang Muối Ớt Ngon Chuẩn Vị Nhà Hàng Tại Nhà

1. Chuẩn bị niêu đất và nguyên liệu: Chọn niêu đất mới, dày dặn. Ngâm niêu trong nước khoảng 1-2 giờ để niêu “no” nước, tránh nứt vỡ. Chuẩn bị gạo ngon, vo sạch.
2. Vo và ngâm gạo: Vo gạo nhẹ nhàng 2-3 lần nước để loại bỏ bụi bẩn nhưng vẫn giữ lại lớp cám giàu dinh dưỡng. Ngâm gạo trong nước sạch khoảng 30 phút để hạt gạo ngậm đủ nước, khi nấu sẽ nhanh chín và dẻo hơn.
3. Đong nước theo tỷ lệ vàng: Sau khi ngâm, chắt bỏ hết nước và cho gạo vào niêu. Đong lượng nước mới theo tỷ lệ 1 phần gạo : 1,1 – 1,2 phần nước, tùy thuộc vào độ khô của gạo.
4. Nhóm than và chuẩn bị bếp: Chuẩn bị bếp than, nhóm cho than hồng đều. Lượng than không cần quá nhiều, chỉ cần đủ để duy trì nhiệt độ ổn định trong suốt quá trình nấu.
5. Bắc niêu lên bếp và nấu: Đặt niêu cơm lên vỉ nướng trên bếp than. Ban đầu để lửa lớn cho nước sôi bùng lên, sau đó hạ nhỏ lửa, duy trì nhiệt liu riu. Thỉnh thoảng xoay niêu để cơm chín đều các mặt.
6. Tạo cháy và ủ cơm: Khi cơm cạn nước và bắt đầu se mặt, hãy tăng lửa lên một chút và tiếp tục xoay đều niêu trong khoảng 5-7 phút để tạo lớp cháy vàng giòn dưới đáy. Sau đó, nhấc niêu ra khỏi bếp và ủ cơm thêm 10-15 phút cho hạt cơm chín mềm và nở bung hoàn toàn.
7. Thưởng thức thành phẩm: Dùng đũa xới nhẹ cho cơm tơi xốp. Lớp cháy vàng giòn có thể dùng muỗng múc riêng hoặc ăn kèm với cơm trắng.

Tại sao nấu cơm bằng niêu đất và than hoa lại đặc biệt đến vậy?

Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Gạo Lứt Nhật Bằng Nồi Cơm Điện Đúng Chuẩn?

Trong thời đại của nồi cơm điện tiện lợi, nhiều người vẫn tìm về với cách nấu cơm niêu bằng than truyền thống. Điều này không chỉ đơn thuần là hoài niệm, mà còn xuất phát từ những giá trị độc đáo mà phương pháp này mang lại, tạo nên một hương vị mà công nghệ hiện đại khó lòng sao chép được.

Thứ nhất, niêu đất đóng vai trò quyết định. Được làm từ đất sét tự nhiên, niêu đất có khả năng giữ nhiệt và phân bổ nhiệt lượng một cách từ từ, đồng đều. Khi nấu, hơi nóng sẽ lan tỏa nhẹ nhàng từ đáy niêu lên trên, bao bọc từng hạt gạo. Quá trình này giúp hạt gạo chín sâu từ bên trong, giữ được độ ẩm cần thiết, tạo ra thành phẩm cơm vừa dẻo thơm, vừa tơi xốp mà không bị nát.

Thứ hai, sức nóng từ than hoa mang một đặc tính rất riêng. Khác với nhiệt độ cao và đột ngột của bếp ga hay bếp điện, than hoa cháy âm ỉ, tạo ra một nguồn nhiệt ổn định và dịu nhẹ. Nhiệt lượng này không làm nước sôi bùng lên quá nhanh, giúp cho hạt gạo có đủ thời gian để hấp thụ nước và trương nở. Hơn nữa, một chút khói than thoảng nhẹ cũng góp phần tạo nên một mùi thơm đặc trưng, phảng phất hương vị của đồng quê, của bếp lửa xưa.

Sự kết hợp giữa niêu đất và than hoa tạo ra một môi trường nấu lý tưởng. Đặc biệt, quá trình tạo cháy cuối cùng là đỉnh cao của nghệ thuật. Việc điều chỉnh ngọn lửa than để làm vàng lớp đáy niêu đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo, tạo ra lớp cơm cháy giòn tan, thơm nức mùi gạo mới quyện với hương đất nung, một trải nghiệm ẩm thực vô cùng tinh tế.

Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ không thể thiếu

Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Hến Xào Xúc Bánh Tráng Chuẩn Vị Miền Trung

Để thực hiện thành công cách nấu cơm niêu bằng than, khâu chuẩn bị là vô cùng quan trọng. Việc lựa chọn đúng nguyên liệu và dụng cụ sẽ quyết định đến 70% chất lượng của thành phẩm cuối cùng.

Bí quyết chọn gạo ngon để nấu cơm niêu

Gạo là linh hồn của món ăn. Để có niêu cơm ngon, bạn nên ưu tiên các loại gạo có độ dẻo và hương thơm tự nhiên. Gạo ST25, ST24 là những lựa chọn hàng đầu nhờ hạt dài, cơm sau khi nấu rất dẻo, ngọt và thơm. Ngoài ra, gạo Tám Thơm, Nàng Xuân hoặc các loại gạo đặc sản của địa phương cũng là sự lựa chọn tuyệt vời.

Một mẹo nhỏ là nên chọn gạo mới thu hoạch, hạt gạo còn căng mẩy và có mùi thơm nhẹ. Tránh dùng gạo cũ vì cơm sẽ dễ bị khô và bở, không đạt được độ dẻo mong muốn.

Chọn và xử lý niêu đất mới đúng cách

Niêu đất chính là “trái tim” của phương pháp này. Bạn nên chọn loại niêu được làm từ đất sét tốt, thành niêu dày dặn, cầm chắc tay. Niêu dày sẽ giúp giữ nhiệt tốt hơn và khó bị nứt vỡ khi gặp nhiệt độ cao.

Đối với niêu đất mới mua về, bạn tuyệt đối không được sử dụng ngay. Hãy thực hiện các bước xử lý sau:

1. Ngâm niêu: Ngâm toàn bộ niêu và vung trong nước sạch ít nhất 2-3 giờ, hoặc tốt nhất là qua đêm. Việc này giúp các thớ đất sét ngậm no nước, tăng độ bền và hạn chế tối đa tình trạng nứt vỡ khi nấu trên bếp than lần đầu tiên.
2. Luộc niêu (Tùy chọn): Để kỹ hơn, sau khi ngâm, bạn có thể cho niêu vào một nồi nước lớn, cho thêm một nắm gạo hoặc nước vo gạo và luộc sôi trong khoảng 30 phút. Cách này giúp bịt kín các lỗ khí li ti trên bề mặt niêu và khử mùi đất mới hiệu quả.
3. Phơi khô: Sau khi ngâm hoặc luộc, vớt niêu ra và để khô tự nhiên ở nơi thoáng mát.

Chuẩn bị than hoa và bếp lò

Than để nấu cơm niêu ngon nhất là than hoa hoặc than củi nhãn. Loại than này cháy đượm, ít khói và giữ nhiệt lâu. Tránh sử dụng than đá hay than tổ ong vì chúng có nhiều tạp chất và mùi khó chịu, có thể ảnh hưởng đến hương vị của cơm.

Bạn cần chuẩn bị một bếp lò đất, bếp than hoặc có thể tự xây một bếp dã chiến bằng gạch. Bếp cần đảm bảo độ vững chãi để đặt niêu cơm một cách an toàn.

Hướng dẫn chi tiết cách nấu cơm niêu bằng than

Khi mọi thứ đã sẵn sàng, chúng ta sẽ bắt tay vào công đoạn quan trọng nhất. Hãy làm theo từng bước một cách cẩn thận để có một niêu cơm hoàn hảo.

Bước 1: Vo và ngâm gạo

Lấy một lượng gạo vừa đủ cho khẩu phần ăn của gia đình. Vo gạo nhẹ nhàng với nước sạch khoảng 2 lần. Động tác vo cần nhanh và dứt khoát để rửa trôi bụi bẩn nhưng không làm mất đi lớp vỏ cám bên ngoài.

Sau khi vo, cho gạo vào một chiếc tô và đổ nước ngập mặt gạo. Ngâm trong khoảng 30-45 phút. Bước ngâm này rất quan trọng, giúp hạt gạo hút đủ nước, khi nấu sẽ chín đều, mềm dẻo và không bị tình trạng “trong sống ngoài chín”.

Bước 2: Đong nước – Tỷ lệ vàng cho cơm dẻo

Đây là bước đòi hỏi sự chính xác. Sau khi ngâm, bạn chắt bỏ toàn bộ phần nước ngâm gạo đi. Cho gạo đã ngâm vào niêu đất.

Tỷ lệ nước và gạo “vàng” thường là 1 phần gạo : 1,1 phần nước. Ví dụ, nếu bạn nấu 2 bát gạo, bạn sẽ cho vào khoảng 2,2 bát nước. Tuy nhiên, tỷ lệ này có thể thay đổi một chút tùy thuộc vào loại gạo bạn dùng là gạo mới hay gạo cũ. Gạo cũ thường khô hơn và cần nhiều nước hơn một chút. Một cách đong nước truyền thống là đổ nước xâm xấp mặt gạo, sao cho mực nước cao hơn mặt gạo khoảng nửa đốt ngón tay trỏ.

Bước 3: Nhóm than và chuẩn bị bếp

Trong lúc chờ ngâm gạo, bạn có thể bắt đầu nhóm than. Đặt than vào bếp, dùng giấy hoặc cồn khô để mồi lửa. Quạt nhẹ cho than bắt lửa và cháy hồng đều. Khi than đã hồng rực và không còn khói, đó là lúc nhiệt độ lý tưởng để bắt đầu nấu cơm.

Bước 4: Đặt niêu lên bếp và điều chỉnh lửa

Đặt niêu cơm đã đong nước lên vỉ nướng của bếp than. Đậy vung lại.

Giai đoạn đầu, bạn cần duy trì lửa lớn để nước trong niêu nhanh chóng sôi bùng lên. Bạn có thể nghe thấy tiếng nước sôi lục bục bên trong. Giai đoạn này kéo dài khoảng 5-7 phút.

Khi cơm sôi, bạn dùng đũa cả khuấy nhẹ một vòng từ đáy lên để gạo không bị dính vào đáy niêu. Sau đó, hạ nhỏ lửa bằng cách gạt bớt than hồng ra xung quanh. Đậy vung lại và tiếp tục đun liu riu cho đến khi cơm cạn nước. Trong quá trình này, hãy thỉnh thoảng xoay niêu 1/4 vòng để nhiệt lượng được phân bổ đều khắp đáy niêu.

Bước 5: Nghệ thuật tạo cháy vàng giòn

Đây là bước làm nên sự khác biệt của cơm niêu. Khi bạn thấy mặt cơm đã se lại, nước đã cạn hoàn toàn (có thể dùng đũa chọc thử), hãy bắt đầu quá trình tạo cháy.

Bạn gạt than hồng tập trung trở lại vào giữa đáy niêu để tăng nhiệt độ. Tiếp tục đặt niêu trên bếp và liên tục xoay tròn đều niêu một cách chậm rãi. Quá trình này giúp lớp cơm dưới đáy tiếp xúc đều với nhiệt và tạo thành một lớp cháy vàng óng, giòn rụm mà không bị đen. Bạn sẽ nghe thấy tiếng “xèo xèo” nhẹ và ngửi thấy mùi thơm đặc trưng của cơm cháy. Quá trình này mất khoảng 5-10 phút tùy vào nhiệt độ của than.

Bước 6: Ủ cơm cho chín hoàn hảo

Sau khi đã tạo được lớp cháy ưng ý, hãy nhấc niêu cơm ra khỏi bếp than ngay lập tức. Đặt niêu lên một chiếc đĩa hoặc rế tre. Tuyệt đối không mở vung ngay.

Để nguyên niêu cơm như vậy và ủ thêm khoảng 10-15 phút. Hơi nóng còn lại bên trong niêu sẽ tiếp tục làm cho những hạt cơm ở trên chín透, nở bung và trở nên mềm mại, tơi xốp. Quá trình ủ này giúp cân bằng độ ẩm và làm cho hạt cơm ngon hoàn hảo từ trên xuống dưới.

Những lỗi thường gặp khi nấu cơm niêu và cách khắc phục

Nấu cơm niêu bằng than là một kỹ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn. Nếu lần đầu chưa thành công, đừng nản lòng. Dưới đây là một số lỗi phổ biến và cách để bạn khắc phục.

Cơm bị sống hoặc sượng

• Nguyên nhân: Thiếu nước, lửa quá to lúc đầu khiến nước cạn nhanh trước khi gạo kịp chín, hoặc không ngâm gạo đủ thời gian.
• Cách khắc phục: Nếu phát hiện sớm khi cơm mới cạn nước, bạn có thể vẩy thêm một chút nước nóng vào niêu, đậy vung lại và tiếp tục đun với lửa thật nhỏ. Nếu cơm đã bị sượng, rất khó để cứu chữa hoàn toàn, bạn nên rút kinh nghiệm cho lần nấu sau.

Cơm bị khê, cháy đắng

• Nguyên nhân: Lửa quá to trong quá trình tạo cháy, hoặc bạn để niêu ở một vị trí quá lâu mà không xoay đều.
• Cách khắc phục: Khi ngửi thấy mùi khê, cần nhấc niêu ra khỏi bếp ngay. Mùi khê rất khó loại bỏ. Để tránh lỗi này, hãy luôn duy trì lửa vừa phải và xoay niêu liên tục khi tạo cháy.

Cơm bị nhão

• Nguyên nhân: Cho quá nhiều nước so với tỷ lệ gạo.
• Cách khắc phục: Nếu phát hiện cơm nhão khi còn đang nấu, bạn có thể mở vung để hơi nước bay đi nhanh hơn. Tuy nhiên, cách này sẽ làm cơm kém ngon. Tốt nhất là hãy tuân thủ đúng tỷ lệ nước ngay từ đầu.

Cơm niêu ăn với món gì là “đúng bài”?

Bản thân niêu cơm nóng hổi với lớp cháy giòn đã là một mỹ vị. Tuy nhiên, để bữa ăn thêm phần trọn vẹn, cơm niêu thường được ăn kèm với các món ăn dân dã, đậm đà hương vị Việt.

• Cá kho tộ: Đây là sự kết hợp kinh điển. Vị mặn ngọt, đậm đà của cá kho quyện với hạt cơm dẻo thơm và miếng cháy giòn rụm tạo nên một bản giao hưởng hương vị khó quên.
• Thịt kho tàu: Những miếng thịt ba chỉ mềm rục, béo ngậy ăn cùng cơm niêu nóng hổi là một lựa chọn tuyệt vời cho những ngày se lạnh.
• Canh cua rau đay: Vị ngọt thanh của canh cua sẽ giúp cân bằng lại vị đậm đà của các món kho, giúp bữa ăn trở nên hài hòa hơn.
• Rau luộc chấm kho quẹt: Sự đơn giản nhưng tinh tế. Chấm miếng rau luộc vào chén kho quẹt sền sệt, cay nồng rồi ăn cùng cơm cháy là một trải nghiệm ẩm thực vô cùng thú vị.

Việc nắm vững cách nấu cơm niêu bằng than không chỉ giúp bạn có một món ăn ngon mà còn là cách để gìn giữ và trải nghiệm một nét văn hóa ẩm thực độc đáo của dân tộc. Tuy có phần kỳ công hơn so với việc bấm nút nồi cơm điện, nhưng thành quả nhận lại là một niêu cơm thơm lừng, một lớp cháy giòn tan và một bữa ăn ấm cúng, trọn vẹn ý nghĩa. Chúc bạn sẽ thực hiện thành công và có những bữa cơm thật ngon bên gia đình và người thân.