Cách nấu các loại nước sâm giải nhiệt đơn giản tại nhà?

Nước sâm, hay còn gọi là nước mát, là thức uống quen thuộc và được yêu thích của người Việt, đặc biệt là trong những ngày hè oi ả. Không chỉ giúp giải khát hiệu quả, các loại nước sâm còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhờ được nấu từ các loại thảo mộc tự nhiên. Việc tìm hiểu cách nấu các loại nước sâm tại nhà không chỉ đảm bảo vệ sinh mà còn cho phép bạn tùy chỉnh hương vị theo sở thích. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết từ A-Z để bạn có thể tự tay chuẩn bị những ly nước sâm thơm ngon, bổ dưỡng cho cả gia đình.

Nội Dung Bài Viết

Tóm tắt các bước nấu nước sâm cơ bản

Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Dọc Mùng Ngon Không Ngứa Cần Bí Quyết Gì?

Chuẩn bị & Sơ chế nguyên liệu: Lựa chọn các loại thảo mộc tươi hoặc khô chất lượng. Rửa sạch tất cả nguyên liệu với nước muối loãng để loại bỏ bụi bẩn. Một số loại cần ngâm trước khi nấu để ra hết chất.
Nấu thảo mộc: Cho các nguyên liệu cứng, lâu ra chất vào nồi nấu trước với lượng nước vừa đủ. Sau một khoảng thời gian nhất định, cho các nguyên liệu còn lại vào nấu chung. Hầm ở lửa nhỏ để tinh chất thảo mộc tiết ra từ từ.
Thêm đường & Điều chỉnh vị: Khi nước sâm đã đủ đậm đà, thêm đường phèn (hoặc các loại đường khác) vào và khuấy tan. Nêm nếm lại cho vừa khẩu vị ngọt thanh, không quá gắt.
Lọc & Làm nguội: Tắt bếp, để nước sâm nguội bớt rồi dùng rây hoặc vải mùng sạch để lọc bỏ phần bã. Để nước sâm nguội hoàn toàn ở nhiệt độ phòng trước khi cho vào chai và bảo quản trong tủ lạnh.

Nước sâm là gì và tại sao lại được ưa chuộng?

Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Gà Kho Lá Chanh Đậm Đà Hương Vị Quê Nhà

Nước sâm là một loại thức uống truyền thống, được nấu từ sự kết hợp của nhiều loại rễ cây, thân cây, lá và hoa thảo mộc có tính mát. Tên gọi “nước sâm” không nhất thiết có nghĩa là nó chứa nhân sâm, mà là một cách gọi chung cho các loại nước uống bổ dưỡng, có lợi cho sức khỏe. Mỗi vùng miền, thậm chí mỗi gia đình lại có một công thức bí truyền riêng, tạo nên sự đa dạng và phong phú cho món đồ uống này.

Sở dĩ nước sâm được ưa chuộng là vì nó mang lại nhiều công dụng tuyệt vời. Đầu tiên phải kể đến khả năng giải nhiệt, làm mát cơ thể một cách tự nhiên. Theo quan niệm Đông y, các loại thảo mộc như mía lau, rễ tranh, râu bắp, mã đề đều có tính hàn, giúp cân bằng nhiệt trong cơ thể, giảm cảm giác nóng trong người. Hơn nữa, đây là một lựa chọn thay thế lành mạnh cho các loại nước ngọt công nghiệp chứa nhiều đường hóa học và chất bảo quản.

Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ cần thiết

Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Hủ Tiếu Chay Miền Tây Ngọt Thanh Chuẩn Vị?

Để bắt đầu hành trình khám phá cách nấu các loại nước sâm, việc chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu và dụng cụ là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp quá trình nấu nướng diễn ra suôn sẻ và thành phẩm đạt chất lượng tốt nhất.

Các loại thảo mộc phổ biến

Thế giới thảo mộc để nấu nước sâm vô cùng đa dạng. Dưới đây là danh sách những nguyên liệu thường gặp nhất mà bạn có thể dễ dàng tìm mua tại các tiệm thuốc Bắc, chợ truyền thống, hoặc các trang thương mại điện tử uy tín như cholaithieu.com.

Mía lau: Tạo vị ngọt tự nhiên, thanh mát.
Rễ tranh: Có tác dụng lợi tiểu, thanh nhiệt.
Râu bắp (râu ngô): Giúp giải độc gan, tốt cho người bị bệnh sỏi thận.
Mã đề: Thanh nhiệt, lợi tiểu, trị ho.
Lá dứa (lá nếp): Tạo mùi thơm đặc trưng, hấp dẫn.
Bông cúc khô: Giúp an thần, sáng mắt, giải nhiệt.
La hán quả: Vị ngọt đậm, dùng thay thế đường, tốt cho người bị tiểu đường.
Bí đao: Tính mát, giải nhiệt, giảm cân.
Rong biển (loại nấu sâm): Cung cấp khoáng chất, làm mát cơ thể.
Nhãn nhục (long nhãn): Tạo vị ngọt sâu và hương thơm, có tác dụng bổ huyết, an thần.
Thục địa: Có màu đen, vị ngọt, giúp bổ thận, dưỡng âm.

Dụng cụ nấu nướng

Bạn không cần những dụng cụ quá cầu kỳ. Hầu hết các vật dụng này đều đã có sẵn trong căn bếp của mọi gia đình.

Nồi lớn: Chọn nồi có dung tích tối thiểu 5 lít để nấu được lượng nước sâm đủ dùng cho cả nhà trong vài ngày. Nồi inox hoặc nồi sứ là lựa chọn tốt nhất.
Rây lọc hoặc túi vải: Dùng để lọc bỏ bã thảo mộc, giúp nước sâm trong và không bị lợn cợn.
Chai, bình thủy tinh: Dùng để bảo quản nước sâm trong tủ lạnh. Thủy tinh là chất liệu an toàn và không làm biến đổi hương vị của thức uống.
Dao, thớt, rổ: Dùng cho công đoạn sơ chế nguyên liệu.

Hướng dẫn chi tiết cách nấu các loại nước sâm phổ biến

Mỗi loại nước sâm có một công thức và hương vị đặc trưng riêng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cho 5 loại nước sâm được yêu thích nhất, giúp bạn dễ dàng thực hiện thành công ngay từ lần đầu tiên.

Cách nấu nước sâm 24 vị truyền thống

Đây được xem là phiên bản “hoành tráng” và đầy đủ nhất của nước sâm, kết hợp hương vị từ 24 loại thảo mộc khác nhau. Nước sâm 24 vị có màu nâu đậm, hương thơm nồng nàn và vị ngọt sâu lắng.

Nguyên liệu cần chuẩn bị

Một gói nguyên liệu nấu sâm 24 vị thường được bán sẵn tại các tiệm thuốc Bắc, bao gồm các thành phần như thục địa, đẳng sâm, táo đỏ, kỷ tử, hoài sơn, long nhãn, la hán quả, và nhiều loại thảo mộc khác. Ngoài ra, bạn cần chuẩn bị:

1 gói nguyên liệu sâm 24 vị
5-6 lít nước lọc
300g đường phèn (điều chỉnh theo khẩu vị)
1 bó lá dứa nhỏ

Các bước thực hiện chi tiết

Đầu tiên, bạn trút gói nguyên liệu ra rổ và rửa nhanh qua nước sạch để loại bỏ bụi bẩn. Lá dứa rửa sạch, bó gọn lại. La hán quả bạn nên đập dập để dễ ra chất ngọt hơn.

Tiếp theo, cho tất cả nguyên liệu (trừ lá dứa và đường phèn) vào nồi lớn cùng với 5 lít nước. Đun sôi sau đó hạ nhỏ lửa, hầm trong khoảng 1.5 – 2 tiếng. Việc hầm ở lửa nhỏ giúp các tinh chất trong thảo mộc được tiết ra một cách từ từ và trọn vẹn.

Khi thấy nước sâm đã có màu nâu đậm và dậy mùi thơm, bạn cho bó lá dứa và đường phèn vào nồi. Tiếp tục đun thêm khoảng 15 phút cho đường tan hoàn toàn và lá dứa tỏa hương. Nếm thử và điều chỉnh độ ngọt cho vừa miệng. Cuối cùng, tắt bếp, vớt bỏ bã và lá dứa, sau đó lọc lại nước sâm qua rây cho thật trong.

Mẹo nhỏ để nước sâm ngon hơn

Để nước sâm không bị đắng, bạn không nên hầm quá lâu. Thời gian lý tưởng là khoảng 2 tiếng. Nếu muốn hương vị đậm đà hơn, bạn có thể ngâm thảo mộc trong nước khoảng 30 phút trước khi bắt đầu nấu.

Cách nấu nước sâm mía lau rễ tranh

Đây là loại nước sâm cơ bản và dễ nấu nhất, với vị ngọt thanh mát tự nhiên từ mía lau, là thức uống giải nhiệt quốc dân trong những ngày nắng nóng. Công thức nấu sâm mía lau rất đơn giản và không tốn nhiều thời gian.

Nguyên liệu cần chuẩn bị

2-3 khúc mía lau
100g rễ tranh khô
50g râu bắp khô
50g mã đề khô
1 bó lá dứa
4 lít nước lọc
200g đường phèn

Các bước thực hiện chi tiết

Mía lau mua về róc vỏ, rửa sạch rồi chẻ thành các thanh nhỏ. Rễ tranh, râu bắp, mã đề rửa sạch bụi bẩn, có thể ngâm trong nước khoảng 15 phút cho mềm. Lá dứa rửa sạch, cuộn lại.

Cho mía lau, rễ tranh, râu bắp, mã đề vào nồi cùng 4 lít nước. Đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, hầm trong khoảng 45 phút đến 1 tiếng. Khi các nguyên liệu đã ra hết chất, bạn cho lá dứa và đường phèn vào. Nấu thêm 10 phút cho đường tan và lá dứa thơm, sau đó tắt bếp.

Cuối cùng, vớt bỏ toàn bộ phần bã và lọc lại nước sâm. Đợi nguội rồi rót vào chai bảo quản lạnh. Nước sâm mía lau ngon nhất khi uống lạnh, có thể thêm vài viên đá.

Mẹo nhỏ để nước sâm ngon hơn

Để tăng thêm hương vị, bạn có thể cho thêm một quả la hán quả đập dập vào nấu cùng. Vị ngọt của la hán quả sẽ giúp giảm lượng đường phèn cần sử dụng.

Cách nấu nước sâm bông cúc nhãn nhục

Nước sâm bông cúc có hương thơm nhẹ nhàng, thanh tao, kết hợp với vị ngọt của nhãn nhục và táo đỏ, không chỉ giải nhiệt mà còn giúp an thần, ngủ ngon.

Nguyên liệu cần chuẩn bị

50g bông cúc khô
50g nhãn nhục (long nhãn)
30g táo đỏ khô
15g kỷ tử
150g đường phèn
2 lít nước lọc

Các bước thực hiện chi tiết

Bông cúc khô rửa nhanh qua nước để sạch bụi rồi để ráo. Táo đỏ và kỷ tử cũng rửa sạch. Nhãn nhục nếu quá khô có thể ngâm nước ấm 10 phút cho mềm.

Đun sôi 2 lít nước, sau đó cho táo đỏ và nhãn nhục vào nồi, nấu ở lửa vừa trong khoảng 15 phút để táo và nhãn ra vị ngọt. Tiếp theo, cho đường phèn vào khuấy đều cho tan hết.

Cuối cùng, cho bông cúc và kỷ tử vào nồi. Ngay khi cho vào, bạn hãy tắt bếp ngay và đậy nắp lại, ủ trà trong khoảng 10-15 phút. Việc này giúp bông cúc giữ được hương thơm mà không bị đắng hay nồng. Sau khi ủ, lọc bỏ bã là bạn đã có ngay món nước sâm bông cúc thơm lừng.

Mẹo nhỏ để nước sâm ngon hơn

Không nên nấu bông cúc quá lâu trên bếp vì sẽ làm nước bị chua và đắng. Chỉ cần ủ trong nước nóng là đủ để hoa tiết ra hương và chất. Kỷ tử cũng nên cho vào sau cùng để giữ được màu đỏ đẹp mắt và dưỡng chất.

Cách nấu nước sâm bí đao la hán quả

Nước sâm bí đao là thức uống quen thuộc giúp thanh lọc cơ thể và hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Kết hợp với la hán quả, món nước này có vị ngọt tự nhiên mà không cần dùng nhiều đường.

Nguyên liệu cần chuẩn bị

1kg bí đao già (chọn quả có vỏ xanh đậm, nhiều phấn trắng)
1 quả la hán quả
1 bó lá dứa
50g thục địa (tùy chọn, để tạo màu đẹp)
100g đường phèn
3 lít nước lọc

Các bước thực hiện chi tiết

Bí đao rửa sạch, giữ nguyên vỏ và ruột, chỉ bỏ phần cuống rồi cắt thành các khoanh dày. Vỏ và ruột bí chứa rất nhiều dưỡng chất nên không cần loại bỏ. La hán quả rửa sạch, đập dập. Lá dứa rửa sạch, bó lại.

Cho bí đao, la hán quả, thục địa (nếu có) vào nồi cùng 3 lít nước. Đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, hầm trong khoảng 1.5 – 2 tiếng cho đến khi miếng bí đao mềm nhừ và ra hết nước.

Sau khi hầm đủ thời gian, cho lá dứa và đường phèn vào, nấu thêm 10 phút. Tắt bếp, dùng vá hoặc muỗng lớn dầm nát phần bí đao để chiết xuất hết nước cốt. Cuối cùng, lọc hỗn hợp qua rây để loại bỏ hoàn toàn phần bã.

Mẹo nhỏ để nước sâm ngon hơn

Chọn bí đao già sẽ cho ra nước sâm có vị ngọt và thơm hơn bí đao non. Bạn có thể phơi khô bí đao trước khi nấu để tăng thêm hương vị đặc trưng cho món nước mát này.

Bí quyết để có nồi nước sâm chuẩn vị, không bị đắng

Nấu nước sâm tưởng chừng đơn giản nhưng không ít người gặp phải tình trạng nước bị đắng hoặc không đủ thơm. Dưới đây là một vài bí quyết được đúc kết từ kinh nghiệm, giúp bạn khắc phục những vấn đề này.

Thứ nhất, khâu sơ chế nguyên liệu rất quan trọng. Tất cả thảo mộc khô cần được rửa sạch bụi bẩn. Một số loại có vị chát hoặc đắng nhẹ, việc ngâm nước trước khi nấu có thể giúp giảm bớt vị không mong muốn này.

Thứ hai, kiểm soát nhiệt độ và thời gian nấu. Luôn nấu nước sâm ở lửa nhỏ và liu riu. Nấu lửa quá lớn sẽ làm nước nhanh cạn và các chất trong thảo mộc không kịp tiết ra, thậm chí có thể gây ra vị đắng khét. Thời gian nấu cũng cần vừa đủ, không nên hầm quá lâu, đặc biệt với các loại nguyên liệu như hoa cúc.

Thứ ba, thứ tự cho nguyên liệu vào nồi. Nên cho các loại rễ, thân, quả cứng vào nấu trước. Các loại lá, hoa mỏng manh, dễ ra mùi như lá dứa, hoa cúc nên được cho vào sau cùng để giữ trọn vẹn hương thơm.

Cách bảo quản nước sâm nấu tại nhà đúng cách

Nước sâm tự nấu tại nhà hoàn toàn không chứa chất bảo quản, vì vậy việc bảo quản đúng cách là rất cần thiết để giữ được hương vị và chất lượng.

Sau khi nấu và lọc sạch bã, bạn phải để nước sâm nguội hoàn toàn ở nhiệt độ phòng. Tuyệt đối không rót nước sâm còn nóng vào chai nhựa hoặc cho vào tủ lạnh ngay lập tức, vì sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm nước nhanh hỏng và biến chất.

Sử dụng chai, lọ thủy tinh đã được rửa sạch và tiệt trùng bằng nước sôi để đựng nước sâm. Đậy kín nắp và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh. Nước sâm có thể giữ được chất lượng tốt nhất trong khoảng 3-5 ngày. Khi dùng, bạn chỉ cần rót ra ly, có thể thêm đá hoặc hâm nóng lại tùy sở thích.

Nắm vững những cách nấu các loại nước sâm trên đây, bạn hoàn toàn có thể tự tin vào bếp và chiêu đãi cả gia đình những ly nước mát lành, bổ dưỡng. Việc tự tay chuẩn bị không chỉ giúp bạn kiểm soát được chất lượng nguyên liệu, độ ngọt mà còn là một cách thể hiện sự quan tâm, chăm sóc sức khỏe cho những người thân yêu. Chúc bạn thành công với những công thức đơn giản này.